Masz obok siebie dwa whippety tej samej rasy. Jeden jest smukły i waży około 9 kg, drugi ma szeroką klatkę i mięśnie jak kulturysta. Różnicę robi jedna mutacja w genie miostatyny. Pies z jedną kopią jest mocniej umięśniony i w badaniu częściej biegał w najszybszych klasach, a dwie kopie, odziedziczone po dwojgu nosicielach, dają „bully whippeta”.
Smukły kanapowiec czy „kulturysta”?
Typowy whippet jest łagodny i w domu wygląda na rasowego kanapowca. Właściciele tej rasy od dawna opisywali jednak psy, które zupełnie nie pasowały do tego obrazka. Miały szeroką klatkę piersiową i bardzo rozbudowane mięśnie nóg i szyi. Hodowcy nazwali je „bully” whippetami.
Gdy pierwszy raz przeczytałem opis takiego psa, byłem pewien, że chodzi o mieszańca. Tymczasem to czystej krwi whippet z konkretną zmianą w DNA. Opisał ją w 2007 roku zespół badaczy w czasopiśmie PLoS Genetics, a pierwszym autorem pracy był D. S. Mosher.
Gen, który na co dzień hamuje mięśnie
Chodzi o gen MSTN, który koduje miostatynę. To białko działa jak hamulec i nie pozwala, żeby masa mięśniowa rosła bez ograniczeń. Podobne „podwójne umięśnienie” znano już wcześniej u bydła i owiec. Tam również odpowiadały za nie mutacje w tym samym genie.
U whippetów naukowcy znaleźli delecję dwóch par zasad w trzecim eksonie MSTN. Przez nią w pozycji 313 pojawia się przedwczesny kodon stop. Białko kończy się więc za wcześnie i jest krótsze o 63 aminokwasy z 375.
Skąd się bierze „bully whippet”?
Cecha dziedziczy się autosomalnie recesywnie. W praktyce oznacza to, że szczeniak musi dostać zmienioną kopię genu i od matki, i od ojca. Dlatego „bully” rodzą się z par nosicieli, a sami nosiciele nie wyglądają jak kulturyści.
Badanie dobrze to pokazało. W pierwszej grupie 22 whippetów wszystkie cztery psy „bully” miały dwie kopie mutacji. Każdy z pięciu psów, który spłodził lub urodził takiego szczeniaka, nosił jedną kopię. W drugiej próbie 146 whippetów, zebranej bez patrzenia na rodowód, dwie kopie miały 2 psy, jedną 20, a żadnej 124. Te liczby opisują tylko tę grupę, czyli psy z zawodów i próbki nadesłane pocztą, a nie całą rasę.
Właściciele psów „bully” zgłaszali skurcze mięśni barku i uda, ale innych problemów zdrowotnych nie zauważali. Mniej więcej połowa tych psów miała nadgryz. Autorzy podają też, że niektóre z nich usypiano w młodym wieku, bo nie spełniały wzorca amerykańskiego AKC. O zdrowotnych skutkach samego nosicielstwa wiadomo niewiele. Decyzję o badaniach genetycznych przed kryciem hodowca podejmuje więc razem z lekarzem weterynarii.
Nosiciele częściej biegają w najszybszych klasach
Najciekawsze są psy z jedną kopią. Nie wyglądają jak kulturyści, ale są wyraźnie mocniej umięśnione niż whippety bez mutacji. U samców nosicieli stosunek masy do wysokości wynosił średnio 0,333 kg/cm, a u psów bez mutacji 0,284 kg/cm. To około 17% więcej.
Nosiciele częściej trafiali też do szybszych klas wyścigowych. Badacze przeanalizowali 85 psów o znanej klasie, od najszybszej A do najwolniejszej D. W klasach A i B mutację miało 12 z 41 psów, a w klasach C i D tylko jeden z 43. Zależność była istotna statystycznie (p ≈ 0,00028). Zespół podkreślił, że po raz pierwszy ilościowo powiązano mutację w genie MSTN z lepszą sprawnością sportową.
Rasa ukształtowana przez wyścigi i zakłady
Łatwo zrozumieć, dlaczego trop znalazł się akurat u whippeta. Według The Kennel Club psy tego typu były powszechne już w średniowieczu. Rasa wywodzi się od greyhounda, celtyckiego psa znanego Rzymianom jako Vertragus. Whippety polowały na drobną zwierzynę i tępiły szkodniki.
W XIX wieku wiktorianie zamienili tępienie szkodników w sport hazardowy. Wyścigi whippetów były popularne zwłaszcza w górniczych rejonach północy Anglii i w Walii, a także w Londynie i w Midlands. To właśnie gonitwy i zakłady ukształtowały użytkowość rasy. Dziś wyścigi odbywają się na bardzo niewielką skalę, za to whippet jest bardzo popularny na wystawach.
Standard FCI nr 162 podaje jako kraj pochodzenia Wielką Brytanię i zalicza rasę do grupy 10, sekcji 3, czyli chartów krótkowłosych. Opisuje whippeta jako psa, który łączy siłę mięśni z elegancją i jest zbudowany do szybkości. Standard wprost każe unikać przesadzonych cech. Pies powinien mieć 47–51 cm w kłębie, a suka 44–47 cm. Sierść jest krótka, cienka i przylegająca, a dopuszczalne są wszystkie umaszczenia poza merle. Usposobienie ma być łagodne i serdeczne, bo whippet ma być dobrym towarzyszem zarówno w domu, jak i w sporcie.