Twój pies szarpie zabawkę na smakołyki, która nagle przestała się otwierać, a po chwili odwraca głowę i patrzy na ciebie. Wygląda to na prośbę o pomoc, ale wilki wychowane tak jak psy robią to samo: w badaniu z 2017 roku na człowieka spojrzało 11 z 15 wilków. Różnica polega na tym, że wilki dłużej próbują same.
Eksperyment z 2003 roku: psy patrzą, wilki nie
Ta domowa scena ma swój naukowy odpowiednik. W 2003 roku badacze z Wydziału Etologii Uniwersytetu Eötvösa w Budapeszcie, wśród nich Ádám Miklósi, opisali w Current Biology test z zadaniem nierozwiązywalnym. Zwierzę najpierw uczy się prostej czynności nagradzanej jedzeniem. Potem zadanie zostaje zmienione tak, że nie da się go wykonać.
Porównano psy i wilki oswojone z ludźmi w podobnym stopniu. Psy po porażce zerkały na człowieka, wilki nie. Autorzy uznali gotowość do patrzenia ludziom w twarz za klucz do różnicy między gatunkami i za coś, co mogło napędzać rozwój komunikacji psa z człowiekiem. Test był prosty i łatwy do powtórzenia, więc szybko trafił do kolejnych badań.
Wilki wychowane jak psy też się oglądają
W 2017 roku Sarah Marshall-Pescini, Akshay Rao, Zsófia Virányi i Friederike Range powtórzyli eksperyment i opisali go w Scientific Reports. W Wolf Science Center zbadano 15 wilków i 14 psów mieszańców wychowywanych i trzymanych w identycznych warunkach. Do tego doszło 19 psów domowych i 11 psów wolno żyjących.
Na człowieka spojrzało 11 z 15 wilków i wszystkie psy z każdej grupy. Różnica leżała gdzie indziej: wilki wytrwalej niż psy próbowały rozwiązać zadanie same. Bez względu na gatunek i wychowanie działała ta sama reguła. Im mniej wytrwałe zwierzę, tym wcześniej zerkało na człowieka i tym dłużej na niego patrzyło.
Najciekawsze są cztery wilki, które nie spojrzały wcale. Trzy z nich przez ponad 170 sekund, czyli 94% czasu próby, nie odrywały się od urządzenia. Badacze przyznają, że przy dłuższym teście te zwierzęta prawdopodobnie też w końcu spojrzałyby na człowieka.
Czy pies naprawdę prosi cię o pomoc?
Zespół Martiny Lazzaroni z Uniwersytetu Weterynaryjnego w Wiedniu zadał to pytanie w 2020 roku w Animal Cognition. Przebadano 20 psów domowych w ich domach i 31 psów wolno żyjących w Maroku. Psy dostawały trzy próby możliwe i jedną niemożliwą, a w pobliżu był człowiek, atrapa albo przedmiot. Na każdy z nich psy zerkały po podobnym czasie.
Psy domowe patrzyły na człowieka dłużej, co autorzy łączą z przywiązaniem do ludzi albo ze skojarzeniem człowieka z jedzeniem. Ich wniosek: spojrzenie w takim teście nie jest strategią rozwiązywania problemu, tylko wynikiem wytrwałości, wyrazistości bodźców i historii wzmocnień.
To jednak nie przekreśla spojrzenia. W 2022 roku Hirschi, Mazzini i Riemer zbadali 56 psów domowych, psy pasterskie i teriery. Jedna nagroda, jedzenie lub zabawka, była zamknięta w pojemniku, druga leżała dostępna. Dopóki pies miał alternatywę, jego spojrzenia na człowieka szły w parze z zajmowaniem się pojemnikiem. Znaczenie miało też, kto odpowiadał za nagrody, właściciel czy eksperymentator. Autorzy uznali, że psy używają spojrzenia jako społecznej strategii, ale nie każde zerknięcie można tak odczytać.
Jak czytać spojrzenie własnego psa
Spojrzenie psa nad zablokowaną zabawką to wypadkowa kilku rzeczy naraz. Zanim uznasz, że pies prosi, sprawdź, jak długo walczył sam. Pies, który odpuszcza po chwili i od razu szuka twojego wzroku, może być po prostu mniej wytrwały.
Liczy się też, kim dla psa jesteś. Jeśli to ty zwykle podajesz jedzenie, pies ma powód, żeby przy zablokowanym pojemniku patrzeć właśnie na ciebie. Badacze wskazują historię wzmocnień jako jeden z czynników, więc jeśli każde zerknięcie kończy się wyjęciem smakołyka przez człowieka, pies ma dobry powód, by zerkać częściej.
Daj mu więc chwilę na własne próby i zwróć uwagę, czy ma obok coś innego do roboty. W badaniu z 2022 roku to właśnie obecność alternatywy zmieniała to, co mówiły spojrzenia psów.