Mówisz „przynieś szarpaka”, a pies wraca z liną, nie z piłką. U większości psów to po prostu nazwa jednej zabawki. Badacze z Budapesztu pokazali jednak, że psy znające dziesiątki nazw potrafią wrzucić nową, nienazwaną zabawkę do grupy „do przeciągania” albo „do aportu” tylko na podstawie zabawy. Kształt i kolor nie grały roli, a psy trafiały w około dwóch trzecich prób.
Wynik opisano we wrześniu 2025 roku w czasopiśmie Current Biology. Za badaniem stoi zespół z Uniwersytetu Eötvösa Loránda w Budapeszcie, a pierwszą autorką jest Claudia Fugazza. Najciekawsze jest to, że wygląd zabawek celowo przestał cokolwiek podpowiadać.
Eksperyment krok po kroku
Wszystko działo się w domach psów. Zadania prowadzili opiekunowie, w formie zwykłej zabawy. Przebieg był taki:
- Opiekunowie uczyli psy dwóch słów dla grup zabawek: „pull” dla tych do przeciągania i „fetch” dla tych do aportowania (Scientific American podaje tu słowo „throw”).
- W każdej grupie zabawki miały różny rozmiar, kształt i kolor, więc pies nie mógł kierować się wyglądem.
- Ten etap trwał około czterech tygodni.
- Potem pojawiły się zupełnie nowe zabawki o różnych wzorach. Przez mniej więcej tydzień opiekunowie bawili się nimi zgodnie z przeznaczeniem, czyli ciągnęli albo rzucali, ale nie nadawali im nazw.
- Na koniec pies słyszał „pull” albo „fetch” i miał przynieść pasującą zabawkę spośród tych, których nazwy nigdy nie poznał.
Klucz tkwi w ostatnim kroku. Pies nie mógł skojarzyć słowa z konkretnym przedmiotem, bo przy nowej zabawce to słowo ani razu nie padło. Musiał sięgnąć do pamięci: tą się szarpałem, tę mi rzucano.
Ile psów trafiało i co to znaczy?
Według Scientific American wszystkie etapy ukończyło siedem psów. Wybierały właściwą zabawkę mniej więcej w dwóch trzecich przypadków, a przy zgadywaniu spodziewano się około 12,5 proc. trafień. Cell Press, wydawca czasopisma, dodaje, że psy pamiętały takie podziały na długo.
Autorzy wnioskują, że pies buduje sobie obraz przedmiotu oparty na tym, do czego ten przedmiot służy, i potrafi go później przywołać. Fugazza porównuje to do człowieka, który tym samym słowem nazywa młotek i kamień, bo oba służą mu do tego samego. U dzieci uogólnianie słów według funkcji pojawia się później niż uogólnianie według wyglądu.
Elika Bergelson z Uniwersytetu Harvarda, niezwiązana z badaniem, zauważyła, że w domu funkcja i wygląd zwykle idą w parze: lina wygląda na szarpaka, piłka na coś do rzucania. W tym eksperymencie je rozdzielono, dlatego wynik jest tak czysty.
To nie jest test dla każdego psa
Badanie dotyczyło psów z bardzo rzadkiej grupy Gifted Word Learner, czyli takich, które w codziennym życiu uczą się nazw dziesiątek, a czasem setek przedmiotów. Do eksperymentu przystąpiło około dziesięciu takich psów, głównie border collie, a obok nich blue heeler, labrador i corgi pembroke.
Większość psów domowych takiego słownika nie zbuduje i nie jest to żadna wada. Autorzy podkreślają, że to wyjątki, a ta zdolność jest rzadka nawet wśród border collie. Badanie nie dowodzi też, że psy rozumieją język tak jak ludzie. Pokazuje tylko, że psy uczące się słów potrafią przenieść nazwę na nowy przedmiot.
Jak sprawdzić, czy twój pies kojarzy nazwy zabawek
Zanim zaczniesz myśleć o grupach zabawek, sprawdź rzecz prostszą: czy pies w ogóle łączy słowo z przedmiotem. Sam zrobiłbym to tak:
- Wybierz kilka zabawek, które pies dobrze zna i które w domu mają stałe nazwy.
- Rozłóż je w innym pokoju, żeby pies nie widział, na którą zerkasz. Twoje spojrzenie łatwo podpowiada.
- Poproś o jedną zabawkę po nazwie, spokojnym głosem i bez gestów.
- Powtarzaj z różnymi nazwami i za każdym razem zmieniaj ułożenie zabawek.
Jeśli pies regularnie wraca z właściwą zabawką, kojarzy nazwy. Jeśli bierze tę, która leży najbliżej albo była ostatnio w ruchu, wybiera raczej po czymś innym niż słowo. Obie sytuacje są normalne, a nauka słów i zabawa mogą się wzajemnie wzmacniać.
